کاکتوس و ساکولنت

اختصاصات عمومی 

اختصاصات دستگاه رویشی:

معدودی از جمعیت عظیم گونه‌های فرفیون مانند فرفیونهای سرزمین ما (بجز در دو مورد ، مانند افوربیا لاریکا وآندرکنه کولشیکا ، و برخی از بوته‌هایی که تقریبا حالت درختچه‌ای دارند) ، علفی هستند و بخش بزرگ آنها را گونه‌هایی چوبی و درختچه‌ای و درختی تشکیل می‌دهند. برخی از گونه‌های درختی این تیره ، مانند افوربیا رزینیفرا که در کویرها و بیابانهای آفریقا می‌رویند، دارای شکل بیابانی مشابه کاکتاسه‌ها هستند.

آرایش برگها روی ساقه به شکلهای بسیار متفاوت از نوع متناوب ، منفرد ، متقابل و چرخه‌ای است. پهنک برگها در جنس افوربیا کامل و درجنسهای دیگر دارای تقسیمات متفاوت به شکلهای گوناگون است. مثلا پهنک برگهای کوچک دارای تقسیمات پنجه‌ای سطحی و در هوآ به صورت پنجه‌ای مرکب است.

اختصاصات دستگاه زایشی

گلها در این تیره در گل‌آذینهای مختلف و متفاوت به اشکال خوشه‌ای و یا خوشه گرزنهای تک جنس و یا دو جنس نر و ماده مجتمع می‌شوند. شکل خاص سیاتیومی گل آذین در گیاهان این تیره بویژه فرفیونها در واقع حد نهایی اختصاصی بودن را در گروه بسیار گسترش یافته و پیشرفته این گیاهان تشکیل می‌دهد که شامل عده زیادی از گیاهان این تیره است. در سیستم سیاتیوم ، گلهای ماده همیشه در زیر گلهای نر قرار دارند و در حقیقت سیاتیوم اجتماعی از گرزنهای متعدد و یا گرزنهای چند سویه است که گلهای مختلف در آن دارای رشدی عکس رشد قطعات یک گل منفرد معمولی هستند زیرا در آنها ابتدا گل ماده مرکزی ظاهر می‌شود و سپس گلهای نر با نظمی در جهت گریز از مرکز و از داخل به خارج ظاهر می‌گردند،‌ درصورتی که در یک گل معمولی پرچمها همیشه مقدم بر برچه‌ها ظاهر می‌شوند. گلها در تیره فرفیون عموما تک جنس هستند.

خانواده افوربیاسه اگرچه سرتاسر جهان را گرفته اند ولی بیشتر در نواحی گرمسیری و اطراف آفریقا و جنوب آمریکا وجود دارند. اغلب سمی دارند.

نام افوربیا از شخصی به نام Euphorbus گرفته شده است. خاصیت دارویی آنها از رزین گیاه افوربیا رزینفرا است.

وقتی گیاه بریده می شود قشار آوندی افزایش می یابد وباعث خروج شیره گیاه می شود.تماس آن با چشمها ،بینی ،دهان وحتی پوست می تواند تولید درد شدید وسوزش والتهاب شود. بعضی از گونه ها سوزش کمتر وبعضی سوزش بیشتر در پوست ایجاد می کنند.

کاربرد و اهمیت اقتصادی

بیشتر گونه‌ها و جنسهای این تیره مانند ، هیپومان ، هورا ، توکسی دندرون سمی هستند مصرف دارویی ندارند، ولی از شیرابه افوربیا زینیفرا که تحریک کننده پوست است در پزشکی استفاده می‌کنند. از دانه‌های کرچک ، روغن کرچک (مسهل) و از کروتون تیگلیوم ، مواد تحریک کننده پوست می‌گیرند. این گیاهان مقدار زیادی از ارقام صادراتی آفریقا را تشکیل می‌دهند و آنها را برای مصارف گوناگون بکار می‌برند. از مواد ترشحی کرکهای سطح دانه مالوتوس فیلیپینن سیس ، پودر کامالا تهیه می‌کنند که کشنده کرمهای انگلی است و بویژه برای دفع کرم کدو بسیار موثر است. از دانه‌های روغنی ساپیوم سیفروم و آلوریتس نیز روغن گرفته می‌شود. ریشه ستبر مانیهوت اوتیلیسیما سرشار از موادی با کاربردهای گوناگون است. بالاخره از شیرابه هوآ ، مانیهوت و ساپیوم کائوچو تهیه می‌شود.

از جنسهای تیره فرفیون می توان: کروتون،آلورتیس،ژاتروفا،مالتوس،هوآ،هورا،کرچک،افوربیا رزینفرا و... .

             King dom:                                    plantea

             Division:                          magnoliophyta

             class:                          magnoliopsida

             Order:                             malpighiales

             Family:                          euphorbiaceae

             Genus:                                 euphorbia

             Species:                  euphorbia resinifera

             Scientific:                  euphorbia resinifera

             Common name:                             resin spurge

توصیف: بوته بزرگ،دارای شیره غلیظ و6 سانتی مترطول وشکلهای  گوناگون،ساقه نرم وگوشتی به شکل انبوه تا 2 متر،به صورت وسیع بالا می آید.

ساقه: راست،آبدار،چارگوش و دارای فلسهای کوچک، که از نظر ظاهری شبیه کاکتوس است.رنگ آن سبز روشن تا آبی گلوکوز و به وضوح مایل به سبز روشن است. در پوست وچوب افوربیا خطوط سیاه رنگی وجود دارد که با چشم غیر مسلح هم دیده می شوند.این خطوط نقطه دار میان پوست قرار دارندو این منافذ از باندهای آوندی کوچک تشکیل شده اند.

خارها: قهوه ای وکوتاه،نوک تیز،درجفتهای 6 میلی متری،خارها در زاویه هایی از شیارها وفاصله هایی در حدود 1 سانتی متر از بخشهای بالایی ساقه هستند .

وجود مواد : فوربیک اسید در سیستم سلولی و ترجیحا در فتوسنتیک یا کلروفیل ها –بافتهای آزاد از افوربیا رزینفرا به صورت کوههای یخ شناور وجود دارد.فوربیک اسید حاصل فعالیت تنفس و فتوسنتز گیاه است.در شیره گیاه علاوه بر فوربیک اسید مقدار زیادی ماده رادیواکتیو به صورت جزیی وجود دارد که باعث سمیت شیره گیاه وی شود و یک گلیکوزید یا اولیگوساکارید و یک لیپید بلند زنجیراز ترکیبات تری پند هاست که از مشخصه های شیره گیاه در چندین گونه افوربیا است. ماده خام دارویی افوربیا رزینفرا که شیره خشک آن است دارای لاکتیک اسید نیز می باشد.

بررسی های میکروسکوپی نشان می دهد که فقط بخش بیرونی پوست دارای کلروفیل است درحالی که سیستم آوندی شیره گیاه در بافت phloem در بخش درونی پوست متمرکز شده است.

هنگامی که قسمتی از ساقه بریده می شود، شیره ای از گیاه خارج می گردد که در مجاورت هوا به صورت جامد در می آید که آن را به صورت صمغ در کشور مراکش و به فروش می رسانند.

جایی که مه دریا باشد، عموما تعداد زیادی افوربیا توسط گگلسنگها پوشیده شده اند.در مکانهای بایر گیاهان   Seecio anteuphorbium  رشد می کنند که شیره آنها به عنوان پادزهر در مقابل شیره افوربیا است.

افوربیا رزینفرا یکی از قدیمی ترین مدارک گیاهان دارویی است.

بخشهای قابل استفاده گیاه افوربیا رزینفرا شامل:  1-شیره خشک گیاه        2-Chyle

در طول اتفاقاتی، دارویی قهوه ای تیره یا زرد رنگ، اغلب مخلوط با تکه هایی از ساقه بدست می آید.

در مواجه با همه انواع افوربیا باید دقت کرد زیرا این گیاهان دارای ترشحاتی خودنده وتخریب کننده هستند. عصاره شیری رنگ (صمغ) یا رزین ، یک سم محرک و سوزش آوری است،که در این گیاهان شناخته شده است. جز به جز شیرابه گیاه خطرناک است،باعث ایجاد درد دراستخوانها ،اعضای بدن ،ایجاد سستی وفلج درمفاصل می شود.اثر مهمی بر روی مفا صل وپوست نیز دارد،در تماس با پوست ممکن است باعث سوزش موقتی یا دایمی، ودر ارتباط با چشم ها باعث از بین رفتن بینایی شود. شیره ان عامل کشنده ای است که در بعضی موارد باعث التهاب دیواره معده و روده می شود. پودر شیره خشک گیاه مخاط بینی را تحریک و باعث عطسه های شدید می شود. رزینفرا توکسین که تولید طبیعی از گیاه افوربیا رزینفرا است، دارای اثرات بحرانی قی آور واستفراغ آور است.

کاربرد افوربیا رزینفرا

صنعت : ماده خام برای تولید رزین ،روغن چرخ،نشاسته کاسا یا مانیوک و ضد اشتعال است.

پزشکی : آنتی بیوتیک،ملین،دردنشان، در معالجه سرفه، تنگی نفس، رماتیسم، سرطان، بیماریهای پوستی، میگرن،انگل روده، زگیل و در تمرینهای  Venterinary (وابسطه به دامپزشکی) کاربرد دارد.

خاصیت آنتی بیوتیکی : پاتولوژیست ها نمونه هایی از شیره گیاهان دارویی که خاصیت آروماتیکی نیز دارند را جمع کرده( شیره افوربیا رزینفرا نیز جز این گیاهان بوده است) و آنها را به نسبتهای معین رقیق کردند و مشخص شد که رقتهای خاص از شهد بدست آمده، مانع رشد باکتری های گرم مثبت و گرم منفی شد. که از میان این شهد ها، شیره گیاه افوربیا رزینفرا وGlobulus  بیشتر شناخته شده و خاصیت آنتی بیوتیکی فعال دارند.

با توجه به موارد گفته شده در مورد کاربرد افوربیا رزینفرا، از این گیاه در موارد پزشکی به دلیل ایجاد مشکلات کلیوی استفاده نمی شود.