کاربرد کاکتوس ها بعنوان علوفه دام در منطق خشک ونیمه خشک جهان

 نویسنده : کیوان ادریسی

          یکی از بزرگترین مشکلات قرن حاضر تامین منابع آبی برای کشاورزی و مصرف انسان ها می باشد . با توجه به روند رو به رشد جمعیت جهان این موضوع نگرانی های بسیار زیادی را در جوامع در حال توسعه ایجاد کرده است در این بین سازمان های جهانی با همکاری دولت مردان و محققین در سراسر جهان در تلاش هستند تا با ایجاد منابع جایگزین و روشهای نو جهان را از این نگرانی ها و خطرات برهانند .

          به تازگی و با تحقیقات انجام شده ................. الباقی در ادامه مطلب

کاربرد کاکتوس ها بعنوان علوفه دام در منطق خشک ونیمه خشک جهان

 نویسنده : کیوان ادریسی

          یکی از بزرگترین مشکلات قرن حاضر تامین منابع آبی برای کشاورزی و مصرف انسان ها می باشد . با توجه به روند رو به رشد جمعیت جهان این موضوع نگرانی های بسیار زیادی را در جوامع در حال توسعه ایجاد کرده است در این بین سازمان های جهانی با همکاری دولت مردان و محققین در سراسر جهان در تلاش هستند تا با ایجاد منابع جایگزین و روشهای نو جهان را از این نگرانی ها و خطرات برهانند .

          به تازگی و با تحقیقات انجام شده در بخش کشاورزی کشاورزی چند  کشور خشک و نیمه خشک یکی از بهترین راه ها را استفاده از کشت های جای گزین گیاهان مقام به آب تشخیص داده اند بخصوص در بخش تامین علوفه دام یکی از بهترین گزینه ها استفاده از نوعی کاکتوس بنام نوپال از خانواده اپونتیا می باشد البته این گیاه بسیار جالب در چند کشور جهان ( ایتالیا ، مکزیک ، شیلی ، آفریقای جنوبی و تونس ) بعنوان سبزی تازه مصرف دارویی ، غذایی دارد ، همچنین با استفاده از این گیاه و نوعی حشره قرمز دانه که یک مکمل رنگی در صنایع غذایی ، آرایشی است ساخته می شود و از همه مهمتر میوه این گیاه از میوه های لوکس مورد استفاده در چند کشور می باشد که آنهم خواص غذایی ، دارویی بسیاری دارد که در بخشهای بعدی به خواص دیگر این  گیاه جالب خواهیم پرداخت .

         در این پست ما قصد داریم فقط نسبت به لزوم کاشت این کاکتوس بعنوان علوفه دام بپردازیم . این کاکتوس بسیار مقاوم به خشکی های ، سریع الرشد و خوش طعم می باشد و می تواند یک مکمل مناسب بعنوان خوراک دام در سرزمین های خشک و نیمه خشک باشد به ویژه در دوره های خشک سالی ، پد های ( برگ های راکت مانند )  این گیاه را هم تازه میتوان بعنوان علوفه به دام ها خوراند هم بعد از ذخیره سازی بعنوان مکمل غذایی قابل مصرف توسط دام ها می باشد ، اهمیت مصرف این گیاه زمانی مشخص می شود که بدانیم این گیاه اولا : نسبت به بهبود وضعیت خاک نقش بسزایی دارد ، دوما : بالا ترین راند مان را در بهره وری منابع آب دارد ، مخصوصا در مناطقی که باران های نامنظم دارند ، سوما : با ذخیره آب کافی در بافت خود بخشی از نیاز آبی دام را نیز برآورده می سازد .

برای مثال : در کشور تونس در شرایط دیم بدون بکار بردن کود ،  از نوع بدون خار این کاکتوس بین 20 تا 100 تن در هر هکتار برای مدت یکسال  جمع آوری شده که در آن مناطق متوسط ریزش باران 150 الی 400 میلی لیتر گزارش شده .

نمودار شکل یک

در تونس مرکزی و جنوبی ، مزارع کاکتوس نقش کلیدی برای تهیه علوفه دام و حفظ منابع طبیعی ایفا می کنند .

روش استفاده از این کاکتوس بعنوان علوفه

          کاکتوس اپونتیا بعنوان خوراک دام یک غذای کامل و متعادل نیست و نباید بعنوان یک منبع تغذیه ارزان و کامل به آن نگاه کرد . در این گیاه پروتئین خام کمی وجود دارد در نتیجه نیاز است تا با افزودن مکمل های دیگر آنرا اصلاح کرد ، برای این منظور می توان از کاه غلات استفاده کرد و با ترکیب کاه به این گیاه فقر پروتئین و اصلاح مقدار فسفر و سدیم که آنهم در این گیاه کافی نیست را بهبود بخشید و از آن یک غذای کامل ساخت برای دام ها ساخت .

         به طور کلی کاکتوس ها بسیار خوش طعم هستند ، ممکن است  مصرف زیاد آن در روده دام ارزش غذایی زیادی نداشته باشد ، اما نتیجه جالب آن اینست که هرگونه مکملی ( کاه غلات دیگر ) را که در شرایط عادی مصرف نمی کنند را مصرف کرده و از طرفی با حجم زیادی که کاکتوس بعنوان علوفه در روده حیوان اشغال می کند مصرف کاه را نیز به بهترین حالت بهره وری می رساند .

      از طرفی دامداران در مناطق کم آب با مشکل آب مصرفی دام ها نیز مواجه هستند که با مصرف کاکتوس بعنوان علوفه نه فقط جلوی اتلاف انرژی زیادی که دام ها برای رسیدن به منابع آب می کنند را می گیرد ، جلوی نابودی مراتع را زیر دست پای دام ها می گیرد و امکان استفاده جانداران دیگر را از منابع آبی میسر میکند ،  که در بحث حفظ محیط زیست این موضوع جالبی است و از همه مهمتر اینکه نیاز آبی حیوان را به آب حتی به صفر می رساند ، در تحقیقاتی که درز این زمینه انجام گرفته و نمودار آن در شکل زیر به نمایش گذاشته شده نشان می دهد  قبل از استفاده کاکتوس در رژیم غذایی دام روزانه حدود 2.5 لیتر مصرف آب داشته که با افزودن روزانه 300 گرم ماده خشک ،  کاکتوس ها به عنوان مکمل غذای دام در یک دوره طولانی به مدت 400 تا 500 روز تقریبا نیاز آبی دام به صفر رسیده و دام را از آشامیدن آب بی نیاز ساخته است . 

           لازم به ذکر است در کشت این کاکتوس مواردی مثل نیروی کار، امکانات ، سطح زیر کشت و شرایط محافظتی مزرعه دخیل هستند که باید به آنها توجه شود . این کاکتوس ها در هر صورت چه با مکمل چه بی مکمل برای مدت زیادی دام را تغذیه خواهد کرد ، مکمل ها برای افزایش بهره وریست پس هنگام کاربرد عملی ( سنتی ) کاشت این نوع گیاهان نکاتی را باید رعایت کرد  ،  در بیشتر  مواقع  یکی از روش های قدیمی استفاده خرد کردن کاکتوس های تازه در محل مزرعه به منظور استفاده دام است که در این صورت باید مراقب باشید تا دام به مزرعه آسیب نزند و گیاهان تازه جوانه زده را ازبین نبرند .

          از آنجائیکه این کاکتوس ها همیشه سبز باقی می مانند ، بهتر است  آن ها را در مزرعه ذخیره سازی کرد ، و برای جلو گیری از فرایند های گران قیمت مثل خشک کردن ، و ساختن انبار حتی اگر شرایط مالی و فنی آن مهیا باشد ، می توان آنها را در مزرعه براحتی ذخیره کرد. که نوع بدون تیغ این کاکتوس برای این منظور بهتر می باشد و این عمل از چرای بی رویه دام در مزرعه جلوگیری کرده و گیاهان جوان را از آسیب دیدن محفوظ می دارد . در چرای دام نتنها جوانه های تازه گیاه از بین می رود بلکه گیاهان مسن و بزرگ تر نیز آسیب جدی می بینند که تاثیر  زیادی در کاهش علوفه از این مزارع دارد . البته در صورتی که شرایط فوق مهیا نبود و دام دار مجبور به استفاده از مزارع و چرای دام در آنها بود ، بهتر است که مزرعه به قطعات کوچکتر تقسیم شده و چرا در هر دوره در یک قسمت انجام گیرد تا ضایعات کمتری رخ دهد .

          یکی دیگر از موارد جالب کاربرد ها ی این گیاهان قابل استفاده کردن علوفه بد مزه و بی کیفیت را بعنوان مکمل این علوفه شیرین و خوشمزه برای دام است . در واقع مصرف کاه و علوفه های دیگر غلات به همراه کاکتوس ها آمونیاک و اوره مورد نیاز را برای کربو هیدرات سازی در استفاده موثر از ازت غیر پرتئینی در شکمبه دام را فراهم می کند . بنا بر این کاکتوس بخش عمده ایی از رژیم غذایی دام را به همراه کاه غلات در بر می گیرد و برای تکمیل شدن این مکمل ها غذایی نیاز به افزودن مقداری از منابع بهبود دهنده نیتروژن ، ازت و فیبر برای عملکرد بهتر شکمبه گوسفند است .

          در استفاده از کاکتوس ها ممکن است تا 55 درصد نیاز ارزش غذایی دام برآورده شود بدون هر گونه عارضه جنبی ولی گاهی برای بهبود وضعیت گوارشی دام نیاز است قبل از استفاده از کاکتوس ها  از کاه و یونجه استفاده شود تا بهره وری بهتری را شاهد باشیم .

          کاکتوس ها بسیار خوش طعم هستند و دام بطور روزانه ( 6 تا 9 کیلو گرم برای گوسفندان و 50 تا 80 کیلو گرم برای گاو ها ) از آن مصرف می کند . چون این گیاهان یک علوفه کاملا متعادل نیستند و ممکن است بهمراه آنها از ( کاه ، یونچه و علوفه )  استفاده کنیم ، که این ترکیبات برای تکمیل نیاز به یک منبع ازت ارزان دارندکه می توان این نیاز را با افزودن شیره چغندر ( ملاس ) برطرف کرد و در مجموع این ترکیبات یک غذای عالی و متعادل را برای دام فراهم کند .

 در خاتمه ضمن تشکراز بذل توجه شما عزیزان

از همه کسانیکه در استفاده از کاکتوس بعنوان علوفه دارای تجربه بوده دعوت میشود با ارائه نقطه نظرات خود برای استفاده دیگر هموطنان ما را در این انجمن یاری بفرمائید

منبع : گزارش سازمان تحقیقات کشاورزی تونس