کاکتوس و ساکولنت

به منظور ابداع و توسعه روش هاي آبياري كه قادر به تأمين نياز آبي گياهان به طور مؤثر و با راندمان بيشتر باشند، روش هاي آبياري متنوعي در گذشته ابداع شده اند . سير تكامل بهره گيري از اين گونه روش ها ، به موازات پيشرفت هاي فني و تكنولوژيكي، از آبياري سطحي به روش هاي آبياري تحت فشار باراني و قطره اي و اخيراً نيز به سيستم هاي آبياري زيرسطحي (تراوا، قطره اي زيرسطحي و سفالي) تغيير پيدا كرده است . هدف اصلي كليه روش هاي آبياري، ايجاد محيطي مناسب از نظر رطوبت و تهويه در ناحيه توسعه ريشه گياهان است .

در آبياري باراني، تمامي سطح زمين و پوشش گياهي از طريق ريزش قطرات ريز آب، رطوبت مورد نياز خود را تأمين مي نمايند و بخشي از آب از طريق بادبردگي و تبخير قطرات ريز در هوا تلف مي شود . براي حذف و يا كاهش اين تلفات روش هاي آبياري قطره اي و زيرسطحي ابداع شده اند . در آبياري قطره اي، آب به صورت قطره از طريق قطره چكان ها ، مستقيم در سطح خاك پخش مي شود و در اثر نفوذ، خاك اطراف ريشه را مرطوب مي نمايد. در كليه روش هاي آبياري سطحي سنتي و مدرن، درصدي از آب مورد استفاده به علت تبخير از سطح خاك از دسترس گياه خارج مي شود. به همين دليل، اخيراً استفاده از آبياري زيرسطحي مورد توجه قرار گرفته است. در آبياري زيرسطحي، ناحيه توسعه ريشه گياهان در اثر نشت آب ، از انواع لوله هاي تراوا و روزنه دار مرطوب مي گردد. از جمله اين روش ها، آبياري تراواي لاستيكي است كه با وجود بهبود در يكنواختي توزيع آب ، به دليل مشكلات زيست محيطي و گرفتگي منافذ در اثر ورود ريشه ها، تا كنون توسعه چنداني نيافته است. ساير روش هاي آبياري زيرسطحي نيز هنوز در مرحله آزمايشات تكميلي و بررسي سازگاري در راستاي كشاورزي پايدار قرار دارند.

استفاده از ظروف سفالين براي صرفه جويي در آب و تأمين آب جهت كشت بوته ها و نباتات يك ساله در جهان سابقه هزار ساله دارد و از قرن ها پيش اين روش در كشورهاي چين، هندوستان، سريلانكا، زيمباوه، برزيل و ايران (شهرهاي حاشيه كوير نظير يزد و اردكان) و ... مورد استفاده قرار مي گرفته است. اما، به دليل مسدود شدن كوزه هاي سفالي و مشكل آب كردن كوزه ها با دست، اين روش به تدريج منسوخ گرديد . شكل هاي 1 تا 6 نحوه به كارگيري كوزه را به صورت سنتي به منظور آبياري نشان مي دهد . مطالعات مربوط آبياري زيرزميني گياهان تقريباً از سال 1934 در اروپا توسط Robey آغاز گرديد و منجر به ساخت لوله هايي از جنس كرباس كه داراي سوراخ هاي ريز متعددي بود، شد. به علت مشكلات خاص اين نوع لوله ها، پس از پايان جنگ جهاني دوم، لوله هاي لاستيكي كه روي آنها آب چكان هاي مخصوصي تعبيه شده بودند، به صورت تجارتي به بازار ارائه شدند. اين لوله ها در سال 1962 توسط Blass Blass در فلسطين اشغالي به عنوان روش آبياري زيرسطحي استفاده شد كه به علت مسدود شدن روزنه ها در كوتاه مدت و نيز ورود ريشه گياهان به آن ها، با عدم موفقيت روبرو شد

مزاياي روش آبياري زيرسطحي سفالي به طور خلاصه عبارتند از:

- افزايش راندمان آبياري

- كاهش قابل ملاحظه ميزان مصرف آب در زراعت و باغات نسبت به روش هاي سنتي آبياري و ساير آبياري تحت فشار

- افزايش عملكرد محصول

- امكان كشت دو محصول در يك سال زراعي در بخشي از اقليم هاي سرد به دليل كوتاه تر شدن دوره رشد

- افزايش شاخص هاي كيفي محصولات توليدي نظير درصد پروتئين ذرت، درصد روغن آفتابگردان و ...

- حفظ ساختمان خاك و جلوگيري از سله بستن سطح خاك

- امكان كشت گياهان در خاك هاي شور و يا استفاده از آب هاي نيمه شور

- كاهش در ميزان آفات، بيماري ها و علف هاي هرز و در نتيجه كاهش مصرف سموم شيميايي (حشره كش ها، قارچ كش ها و علف كش ها)

- كاهش مصرف كودهاي شيميايي و در صورت استفاده كافي از كودهاي دامي، حذف مصرف كودهاي شيميايي

- عدم نياز به نيروي برق در اين روش آبياري به دليل كم فشار بودن آن (مصرف انرژي و سوخت كمتر)

- امكان توليد محصول سالم تر به خصوص در كشت محصولات گلخانه اي

- امكان بازسازي و احياي مناطق خشك و بياباني